Ziołolecznictwo i typy substancji leczniczych zawartych w roślinach
Ziołolecznictwo (fitoterapia) jest działem medycyny i farmakologii, który zajmuje się produkcją i przygotowywaniem leków, z naturalnych substancji zawartych w roślinach. Terminu tego używa się również w odniesieniu do medycyny alternatywnej. Mimo, iż leczenie za pomocą składników naturalnych praktykowane jest od wieków w różnych zakątkach świata, w tym również w Europie, to dzisiaj dziedzina ta posiada wielu sceptyków. Na szczęście poprawia się świadomość w zakresie medycyny naturalnej i coraz więcej osób przekonuje się do skuteczności jej metod. Korzysta z tego również medycyna współczesna, które stara się łączyć ją z najnowszymi osiągnięciami naukowymi.
Fitoterapia zajmuje się również badaniem oddziaływania poszczególnych substancji zawartych w roślinach na organizm, ich reakcji z innymi składnikami oraz lekami, a także poszukiwaniem nowych roślin, które mają właściwości lecznicze. Jej trzonem jest jednak wiedza i doświadczenie zebrane przez tysiące lat przez ludy rozproszone w dookoła globu. Interesujące jest to, że populacje te, nie mając ze sobą styczności i żyjąc w skrajnie różnych warunkach, ostatecznie dochodziły do takich samych wniosków, czyli że leczenie w sposób naturalny jest najskuteczniejsze i najbezpieczniejsze. Zgodnie z tym założeniem, chorobę, która powstała w naturze, da się wyleczyć naturą.
Stosowanie ziół często niesie za sobą mniejsze skutki uboczne, aniżeli stosowanie silniejszych środków farmaceutyczznych. Jednak należy pamiętać, że mogą one wchodzić w reakcje z różnymi substancjami, dlatego każdą terapię ziołową należy skonsultować ze specjalistą w tej dziedzinie. Definicja ziół jest przy tym bardzo szeroka. Obejmuje bowiem nie tylko liście, ale inne składniki pochodzenia naturalnego, w tym nasiona, korzenie, korę drzew, pąki, i inne części roślin oraz substancje pochodzenia zwierzęcego, a w niektórych kulturach nawet minerały i kamienie szlachetne, którym również przypisuje się lecznicze właściwości. Stosuje się je w postaci proszku, naparów, wywarów, nalewek, a także jako składniki maści czy kosmetyków.
Zioła swoje prozdrowotne działanie zawdzięczają substancjom, które się w nich znajdują. Poniżej spis najpopularniejszych z nich, wraz z informacją na temat ich działania oraz tego, gdzie można je znaleźć:
Olejki eteryczne
Jest to mieszanina wielu substancji, stężonych wyciągów związków eterycznych, w których z reguły dominuje jeden, np. olejek miętowy składa się z ponad 80 substancji, jednak wśród nich dominuje mentol. Znajdują się również w roślinach nadających się do spożycia, np. w czosnku. Można je stosować do nacierania, albo w postaci inhalacji.
Działanie: przeciwbakteryjne, wykrztuśne, pobudzające układ trawienny, uspakajające, znieczulające, poprawiające pracę układu oddechowego.
Znajdują się w: czosnku, tymianku, melisie, goździkach, pietruszce, jałowcu, anyżu, majeranku, mięcie, szałwii.
Flawonoidy
Są to związki, które występują w większości roślin. Działają korzystnie na naczynia włosowate. Dzielą się na kilka grup, a najważniejsze z nich to flawony i antocyjany.
Działanie: moczopędne, obniżają ciśnienie krwi, wspomagające w magazynowaniu witaminy C.
Znajdują się w: większości warzyw i owoców, bratku polnym, skrzypie, pokrzywie, kwiatach czarnego bzu.
Fenole
Są słabymi kwasami, które powodują denaturację białka. Przenikają przez błonę komórkową.
Działanie: bakteriobójcze, przeciwzapalne, dezynfekujące drogi moczowe, przeciwwirusowe, przeciwmiażdżycowe, poprawiające odporność.
Znajdują się w: korze wierzby, korze dębu, cykorii, czarnym bzie, arnice, w liściach mącznicy lekarskiej.
Alkaloidy
Substancje o charakterze zasadowym, zawierające azot. Najczęściej działają na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Ich największe stężenie występuje w nasionach, odpowiadają za gorzki smak roślin. Do najbardziej znanych alkaloidów zalicza się:
- kodeinę,
- kofeinę,
- teinę,
- chelidoninę,
- morfinę.
Działanie: poprawiają koncentrację, zmniejszają uczucie senności, znużenia, przyspieszają pracę serca, dodają energii, znoszą skurcze mięśni gładkich, poprawiają trawienie, moczopędne.
Znajdują się w: ziarnach kawy, herbacie, maku, jaskółczym zielu.
Garbniki
To związki o zróżnicowanym składzie chemicznym, najczęściej występują jako połączenie glukozy z kwasem galusowym. Tworzą nieprzepuszczalną błonkę na powierzchni błony śluzowej przewodu pokarmowego. Nadają roślinom gorzki smak.
Działanie: bakteriobójcze, przeciwzapalne, przyspieszają gojenie się ran, wspomagają pracę układu pokarmowego, w tym gdy jego praca zostanie zaburzona w wyniku zatrucia, wykazują właściwości ściągające skórę.
Znajdują się w: korze dębu, owocach borówki, jeżyny, kawie, herbacie, dziurawcu, ziele rzepiku.
Pektyny
To mieszanki węglowodanów, wykazujące właściwości wiążące, dlatego wykorzystuje się je m.in. w produkcji dżemów. Występują w ścianach komórkowych roślin. Wchodzą w skład błonnika.
Działanie: obniżanie poziomu złego cholesterolu, wspomagające dla układu krążenia, skutecznie hamują apetyt, dlatego stosowane są w trakcie odchudzania, regulują gospodarkę kwasów tłuszczowych, oczyszczają, poprawiają pracę jelit, tworzą warstwę ochronną w przewodzie pokarmowym, wspomagają produkcję czerwonych krwinek, tym samym wzmacniają odporność.
Znajdują się w: jabłkach, marchwi, morelach, brzoskwiniach, bananach, fasoli, cytrynie i skórce owoców cytrusowych.
Skomentuj