Typy osobowości – osobowość dopaminowa
Coraz lepsza znajomość budowy mózgu i zachodzących w nim procesów pomaga nam stworzyć pełniejszy obraz natury ludzkiej. Podczas gdy pierwsi psychologowie dopatrywali się w osobowości ludzkiej pola walki tajemniczych instynktów, dzisiejsi coraz częściej łączą ją z procesami fizycznymi i chemicznymi, które zachodzą w układzie nerwowym. Amerykański lekarz, badacz i autor poczytnych książek Eric R. Braverman idzie o krok dalej, radząc od mózgu właśnie zaczynać diagnozowanie i leczenie chorób ogólnoustrojowych.
Braverman jest profesorem medycyny integracyjnej w dziedzinie chirurgii neurologicznej w Weill Cornell Medical College oraz założycielem i dyrektorem medycznym ośrodka zdrowia (PATH), w którym zajmuje się leczeniem i badaniami w nurcie holistycznym. Jest też autorem znanego testu, dzięki któremu można poznać własną gospodarkę neuroprzekaźnikową. A ona właśnie zdaje się kształtować naszą osobowość i istniejące w niej potencjały i deficyty.
Test Bravermana dzieli ludzi na cztery grupy w zależności od substancji dominującej w naszym układzie nerwowym. Kompozycja czterech głównych neuroprzekaźników – GABA, dopaminy, serotoniny i acetylocholiny bezpośrednio wpływa na naszą naturę. Mówimy tu o kompozycji, ponieważ oprócz określenia w teście dominującej substancji, należy skupić się też na jej niedoborach. Chemia naszego mózgu opiera się bowiem na równowadze. Przyjrzyjmy się więc każdemu z typów osobowości w świetle chemii mózgu.
Natura dopaminowa (odkrywcy)
Pod względem chemicznym dopamina należy do amin katecholowych. Wytwarzana jest z aminokwasu – tyrozyny na drodze szeregu reakcji enzymatycznych. Zachodzą one głównie w części mózgu zwanej, z racji charakterystycznego zabarwienia komórek, istotą czarną. W ośrodkowym układzie nerwowym pełni rolę neuroprzekaźnika pobudzającego. Odpowiada za właściwą pracę mięśni i koordynację ruchową. Wspomaga kontrolę metabolizmu oraz prawidłowego ciśnienia krwi. Bierze także udział w działaniu tzw. układu nagrody, dzięki któremu odczuwamy przyjemność z wykonywania określonych czynności. Dopamina wpływa też na psychikę – odpowiada za odnajdywanie się w rzeczywistości, wspomaga pamięć roboczą i koncentrację. Umożliwia też myślenie abstrakcyjne i długoterminowe planowanie.
W wielkim skrócie to dopaminowcy pchają świat do przodu. Energia, kreatywność i umiejętność zrezygnowania z natychmiastowej gratyfikacji dla większego celu czynią z nich materiał na jednostki ponadprzeciętne. Dopamina odpowiada bezpośrednio za zdolność przewidywania przyszłych wydarzeń na zasadzie skutku i przyczyny oraz za strategiczne myślenie. Można więc założyć, że ten neuroprzekaźnik dominował u wodzów takich jak Aleksander Wielki czy Napoleon, szczególnie, że ludzie o naturze dopaminowej lubią stawiać przed sobą wielkie cele i są pragmatycznymi wizjonerami. Wysoki poziom dopaminy cechuję też osoby konsekwentne i gotowe do wyrzeczeń w imię wyższego celu. Dlatego jako dowódcy czy szefowie są czasem w stanie poświęcić jednostki dla subiektywnie postrzeganego dobra ogólnego. W skrajnych przypadkach osoby o tej naturze można posądzić wręcz o socjopatię. Emocjonalność i empatia nie są zwykle ich domeną, ale warto oczywiście podkreślić, że takie cechy takie nie są im przypisane, a osobowość to zawsze mozaika różnych cech.
Ponieważ dopaminowcy lepiej czują się wśród liczb niż emocji oraz, jak już wspomnieliśmy, mają często zacięcie odkrywcy, ten typ osobowości możemy też przypisać Newtonowi czy Einsteinowi. Obaj byli raczej samotnikami o nietypowych przyzwyczajeniach, co potwierdza tylko naszą teorię. W początkowym etapie swojej naukowej kariery prace Einsteina były często negowane z racji tego, że zawierały kontrowersyjne tezy. Naukowiec nie przejmował się tym i wytrwale dążył do celu. Jego mottem było stwierdzenie, że jeśli pomysły nie wydają się na początku absurdalne, nie warto się nimi zajmować. Dobrym przykładem popkulturowego wzorca natury dopaminowej jest też z całą pewnością dr House.
Dzięki bystrości umysłu, silnej woli i racjonalnemu podejściu ludzie o naturze dopaminowej zostają często specjalistami. Nie brak wśród nich lekarzy, inżynierów, architektów czy naukowców. Strategiczne myślenie i nastawienie na efekt pomaga im realizować swoje cele i osiągać sukcesy. Są przy tym bardziej cierpliwi i wykazują mniejsze zapotrzebowanie na sen, co również przekłada się na osiągane wyniki.
Zaburzona gospodarka dopaminowa przy tym typie osobowości może skutkować paranoją i obłędem, w którym nierealistyczne cele stają się treścią życia. Kreatywność i umiejętność abstrakcyjnego myślenia mogą stać się w tym przypadku dużym utrudnieniem. Dobrze pokazuje to wypowiedź genialnego matematyka Johna Nasha, który był również schizofrenikiem. Zapytany, jak naukowiec poświęcający życie logice mógł uwierzyć, że istoty pozaziemskie wysłały mu wiadomości, powiedział:
“Ponieważ… pomysły dotyczące nadprzyrodzonych istot doszły do mnie tak samo, jak moje matematyczne pomysły”.
Do ciekawych wniosków może doprowadzić obserwacja dopaminowego umysłu w ewolucji i historii człowieka. Pochylając się na chwilę nad modelem osobowości Freuda, łatwo stwierdzić, że ego, a szczególnie id, napędzane są właśnie dopaminą. Jej nadmiar może powodować skłonność do agresji, kompulsywności czy ryzykownych zachowań. Superego, czyli w wielkim skrócie sumienie czy ukierunkowanie prospołeczne, powiązać można z serotoniną. Patrząc zaś bardziej ogólnie pod kątem rozwoju społeczeństw, widać jasno związek dopaminy z estrogenem i testosteronem. Ten pierwszy ma bowiem tendencje hamujące, pozwalając na rozwój więzi społecznych i empatii. Drugi zaś, pobudzając produkcję dopaminy, pomaga gromadzić się, organizować i porządkować.
Na szczęście nasz umysł i jego fizjologia są na tyle złożone, że naprawdę rzadko mamy do czynienia z czystą naturą dopaminową. Ryzyka z nią związane są więc często łagodzone innymi neuroprzekaźnikami. Jednak znany powszechnie rys geniusza – szaleńca pokazuje, jaką cenę trzeba czasem zapłacić za nieprzeciętny umysł.
Michalina Janyszek (współpraca)
Skomentuj