Substancje lecznicze pochodzenia roślinnego (cz.2) – polifenole
Polifenole to szeroka grupa związków organicznych, do której należą flawonoidy, taniny i lignany. Ich nazwa pochodzi od greckiego słowa “polus”, czyli “dużo” i słowa fenol. Odnosi się więc do budowy ich cząsteczek, w których obecnych jest wiele podjednostek fenolowych, złożonych z sześciowęglowego pierścienia, do którego przyłączona jest grupa hydroksylowa. Najczęściej są to duże molekuły, posiadające jednak zdolność do łatwego przechodzenia przez błony biologiczne, otaczające komórkę i jej poszczególne organella.
Polifenole wytwarzane przez rośliny pełnią wiele różnych funkcji. Chronią te organizmy przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego, przeciwdziałają zakażeniom wywoływanym przez drobnoustroje, odstraszają roślinożerców lub też stanowią cząsteczki sygnalizacyjne, biorące udział w procesach wzrostu i dojrzewania np. owoców. Ich poszczególne grupy znaleźć można w różnych częściach roślin. Taniny występują we wszystkich organach, natomiast większe cząsteczki często zlokalizowane są w tkankach położonych blisko powierzchni. Obecne są np. w skórce, blaszce liściowej, a także w kwiatach i owocach, którym często nadają barwę. Związków z tej grupy nie brakuje jednak również w częściach podziemnych, takich jak korzenie czy kłącza.
Polifenole mają silne właściwości przeciwutleniające – wychwytują wolne rodniki tlenowe, nie dopuszczając do ich oddziaływania ze strukturami komórkowymi. Dzięki temu zapobiegają uszkodzeniom, których skutkiem może być nawet rozwój nowotworu. Niektóre z nich mają także zdolność do chelatowania metali ciężkich, co ułatwia ich usunięcie z organizmu. wyniki licznych badań udowodniły, że związki należące do tej grupy korzystnie wpływają na stan układu krążenia, mózgu i ogólnie całego organizmu.
Ze względu na swoje właściwości na uwagę zasługują polifenole pochodzące z magnolii lekarskiej (Magnolia officinalis), resweratrol oraz kurkumina.
Polifenole magnolii
Najważniejszymi zawartymi w magnolii lekarskiej polifenolami są neolignany: magnolol i honokiol. Są one jednocześnie głównymi związkami biologicznie aktywnymi tej rośliny. Wykazują one bardzo duże podobieństwo strukturalne, ich cząsteczki różnią się od siebie wyłącznie położeniem jednej z grup hydroksylowych. Wyniki licznych badań potwierdzają ich korzystne działanie na zdrowie.
Magnolol i honokiol wykazują właściwości immunomodulacyjne. Zmniejszają wydzielanie przez makrofagi cytokin takich jak IL-1 i IL-6, co wpływa na redukcję stanów zapalnych. Działanie to jest korzystne szczególnie z punktu widzenia schorzeń kości i stawów, w których przebiegu niekontrolowane stany zapalne prowadzą do uszkodzeń i bólu w obrębie tych struktur. Udowodniono także, że polifenole te są skuteczne w terapii boreliozy – są inhibitorami metaloproteinaz, enzymów, które pośrednio aktywują krętki wywołujące tę chorobę.
Polifenole magnolii lekarskiej posiadają zdolność do przekraczania bariery krew-mózg, a ich stężenie w ośrodkowym układzie nerwowym może być nawet czterokrotnie wyższe niż we krwi. Umożliwia im to bezpośrednie oddziaływanie na neurony. Udowodniono, że magnolol i honokiol są pozytywnymi modulatorami allosterycznymi receptorów GABA. Oznacza to, że związki te uwrażliwiają je i ułatwiają przyłączanie się do nich cząsteczek neuroprzekaźnika hamującego. Dodatkowo zaś powodują zwiększenie stężenia tych receptorów na powierzchni komórek nerwowych. Dzięki tym dwóm mechanizmom zwiększającym aktywność GABA neolignany te pomagają łagodzić bezsenność, a także działają antydepresyjnie i poprawiają odporność na stres.
MAGNOLIA OFFICINALISPrzejdź do sklepu
Resweratrol
Resweratrol to polifenol chroniący rośliny przed promieniowaniem ultrafioletowym oraz przed zainfekowaniem przez patogeny. Jego popularnymi źródłami są ciemne owoce, takie jak czarna porzeczka, borówka czy winogrona. Pozyskiwany jest również z korzenia rdestowca ostrokończystego (Polygonum cuspidatum). Jego prozdrowotne właściwości w ostatnich latach stały się bardzo cenione. Uważa się, że to właśnie ten związek jest rozwiązaniem tzw. paradoksu francuskiego, związanego z bardzo dobrym stanem zdrowia mieszkańców terenów śródziemnomorskich pomimo spożywania przez nich stosunkowo dużych ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i alkoholu.
Udowodniono, że resweratrol przyczynia się do zmniejszenia poziomu cholesterolu we krwi, szczególnie zaś jego frakcji LDL, która może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych w postaci blaszek miażdżycowych. Dodatkowo polifenol ten redukuje ciśnienie krwi i poprawia jej przepływ, szczególnie w obrębie naczyń wieńcowych. Jego działanie przeciwutleniające jest korzystne również dla ośrodkowego układu nerwowego – resweratrol stymuluje rozkładanie cząsteczek beta-amyloidu, których nadmierna akumulacja w neuronach związana jest z rozwojem choroby Alzheimera.
Wyniki badań naukowych wykazały, że resweratrol stymuluje procesy spalania tkanki tłuszczowej i budowania mięśni. Dzięki temu wpływa korzystnie na metabolizm oraz na wydolność fizyczną. Wspomaga też transport tlenu i glukozy do włókien mięśniowych, a także ich regenerację po intensywnym wysiłku. Polifenol ten aktywuje również białka Sir, zwane niekiedy hormonami młodości. Biorą one udział w wielu procesach biochemicznych, z których najważniejsze dotyczą naprawy uszkodzeń w sekwencji DNA, których kumulowanie się uważane jest za jedną z przyczyn przedwczesnego starzenia się.
Kurkumina
Kurkumina jest głównym związkiem biologicznie aktywnym występującym w kłączu ostryżu długiego (Curcuma longa) zwanego też kurkumą, odpowiadającym też za jego charakterystyczną, żółto-pomarańczową barwę. Podziemna łodyga ostryżu długiego zawiera do 5,4% tego związki w suchej masie. W ostatnich latach tematem intensywnych badań naukowych jest potencjał tego polifenolu w terapii nowotworów i chorób neurodegeneracyjnych.
Kurkumina wykazuje silne właściwości antyoksydacyjne. Według wyników badań naukowych, osoby regularnie ją przyjmujące, np. jako przyprawę, mogą nawet pięcio-dziesięciokrotnie zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór piersi, nerek czy płuc. wykazano również, że polifenol ten skutecznie zwalcza rozwijające się komórki rakowe, nie uszkadzając przy tym zdrowych. Może on też wspierać układ odpornościowy, gdyż zwiększa wytwarzanie katelicydyny, naturalnego peptydu o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych. Zapobiega dzięki temu infekcjom bakteryjnym i wirusowym, a także spowalnia namnażanie się tych ostatnich patogenów wewnątrz komórek organizmu.
Kurkumina oddziałuje również na ośrodkowy układ nerwowy. Jednym z mechanizmów jej korzystnego działania jest zwiększanie stężenia DHA, należącego do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) z grupy omega-3. Jest on niezbędny do tworzenia nowych neuronów i regeneracji już istniejących, wchodzi bowiem w skład ich błony komórkowej. Ponieważ zaś kurkumina hamuje działanie enzymu rozkładającego neuroprzekaźniki monoaminowe, w tym serotoninę i dopaminę, jej stosowanie pomaga podnieść ich aktywność. Wiąże się to z poprawą nastroju i motywacji do działania oraz redukcją objawów depresji. Wyniki badań naukowych wskazują również na możliwość zastosowania tego polifenolu w profilaktyce i terapii choroby Alzheimera. Podczas testów klinicznych stwierdzono, że może on znacząco poprawić zdolności poznawcze i wydolność intelektualną u pacjentów cierpiących na to schorzenia.
CURCUMA LONGAPrzejdź do sklepu
Skomentuj