Małpi mózg Lucy

Miała ok. 1 metra wzrostu i ważyła 30 kg. Chodziła w pozycji wyprostowanej i prawdopodobnie używała ostrych, kamiennych narzędzi. Zmarła w wieku 25 lat, najprawdopodobniej wskutek utonięcia lub upadku z wysokiego drzewa. Stało się to 3,2 mln lat temu. Do naszych czasów przetrwało zaledwie 47 z jej 207 kości. Znaleziono je w regionie Afar w Etiopii, dlatego jej naukowa nazwa to Australopithecus afarensis –  “południowa małpa z Afaru”. Nadano jej też bardziej “ludzkie” imię – Lucy, z piosenki Beatlesów “Lucy in the Sky with Diamonds”. Media szybko okrzyknęły ją “pramatką Ewą”, a antropolodzy włączyli jej gatunek do drzewa genealogicznego człowieka.

Małe i duże, stare i nowe

Cechy szkieletów Lucy i innych przedstawicieli Australopithecus afarensis ujawniły, że choć wykazywały one pewne podobieństwa do Homo sapiens i innych hominidów, ich mózgi były stosunkowo niewielkie – miały objętość 500 ml. To o 20% więcej niż w przypadku szympansów, ale mózg współczesnego człowieka jest ponad dwukrotnie większy. Mózg człowieka różni się od mózgów małp nie tylko wielkością. Inna jest też jego organizacja, a wzrost i dojrzewanie trwa dłużej. Sprawia to, że ludzkie dzieci dłużej się uczą, a także dłużej pozostają niemal całkowicie zależne od rodziców. Cechy te są bardzo istotne w kontekście zdolności poznawczych i zachowań społecznych, ale ich pochodzenie ewolucyjne wciąż owiane jest tajemnicą.

Zbadać to, czego nie ma

Choć mózg, jako tkanka miękka, nie zachowuje się wśród skamieniałości, odciski jego wewnętrznej powierzchni, zwane endoklastami pozwalają zdobyć nieco informacji o jego organizacji. W 2000 roku w pobliżu miejscowości Dikika w Etiopii, a więc w pobliżu miejsca, gdzie kilka dekad wcześniej odkopano Lucy, znaleziono czaszkę innego przedstawiciela tego gatunku. Ustalono, że była to młoda, niespełna dwuipółletnia samica. Nazwano ją “dzieckiem z Dikika”. We wnętrzu tej czaszki endoklasty zachowały się wyjątkowo dobrze.

Mózgi człowieka i szympansa różnią się przede wszystkim organizacją płatów ciemieniowych i potylicznych. We wszystkich małpich mózgach dobrze zarysowana jest bruzda księżycowata, która zbliża się do przedniej granicy pierwotnej kory wzrokowej płatów potylicznych. Wcześniej niektórzy badacze uważali, że w mózgu australopiteków zaszły już zmiany, wskutek których bruzda księżycowata położona była podobnie, jak u Homo sapiens. Miało to być powiązane ze zdolnością tych wczesnych hominidów do produkcji narzędzi, czy nawet do komunikacji werbalnej.

Bardziej ludzie czy bardziej małpy?

Analiza enduklastów u dziecka z Dikika jednoznacznie wykazała, że bruzda księżycowata położona jest w pozycji “małpiej”, nie “ludzkiej”. Takie same wnioski płyną z badania skanów tomograficznych innego, dorosłego australopiteka. Dalsze informacje przyniosła analiza stomatologiczna. To dzięki niej udało się z taką precyzją ustalić wiek dziecka z Dikika. Ujawniła ona też, że tempo rozwoju “dziewczynki” było porównywalne raczej z tym występującym u szympansów, niż u człowieka.

Jednak badania tej samej czaszki sugerują istnienie pewnych “ludzkich cech”. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że dorosłe Australopithecus afarensis miały mózgi większe od szympansich o 20%. Tak więc niewielka objętość śródczaszkowa u dziecka z Dikika może świadczyć o tym, że rozwój mózgu był u tego gatunku przedłużony – tak jak ma to miejsce u ludzi.

Przedłużenie rozwoju i dojrzewania mózgu może być wynikiem różnych strategii ewolucyjnych. Może być to sposób na rozłożenie w czasie zapotrzebowania na energię w środowisku, gdzie trudno o pożywienie. Może być też związany ze strategią opieki nad młodymi. Ogólnie wśród naczelnych wygląda to tak, że u tych gatunków, u których dzieci są zależne od rodziców przez długi czas, rozwój mózgu jest wydłużony. Niezależnie jednak od przyczyny, długie dojrzewanie mózgu u australopiteków stanowi podstawę do późniejszej jego ewolucji i do wykształcenia złożonych zachowań społecznych u kolejnych hominidów.

 

Źródło:

Gunz P., Neubauer S, Falk D., Tafforeau P., La Cabec A., Smith T.M., Kimbel W.H., Spoor F., Alemseged Z. Australopithecus afarensis endocasts suggest ape-like brain organization and prolonged brain growth. Science Advances 2020

 

PRZECZYTAJ TEŻ:


Skomentuj

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.