Typy osobowości


1. Opisy natur:

1.1 Natura dopaminowa
1.2 Natura acetylocholinowa
1.3 Natura GABA
1.4 Natura serotoninowa

2. Opisy deficytów:

2.1 Deficyt dopaminy
2.2 Deficyt acetylocholiny
2.3 Deficyt GABA
2.4 Deficyt serotoniny

OPISY NATUR

NATURA DOPAMINOWA

Dopaminową naturę ma 17% populacji.

Jesteś zrównoważony. Dzięki temu masz silną wolę i wiesz dokładnie czego chcesz oraz jak to zdobędziesz. Jesteś bystry i pewny siebie. Jesteś bardzo racjonalny, zdecydowanie lepiej czujesz się wśród faktów i liczb niż wśród uczuć i emocji. Jesteś zdolny do krytycznej samooceny, jednak nie zawsze dobrze odbierasz krytykę ze strony innych. Skupiasz się na bieżących zadaniach i odczuwasz dumę z własnych dokonań. Strategiczne myślenie, planowanie, rozwiązywanie problemów, prognozowanie to jest to, co cię ekscytuje. Dobrze działasz pod presją stresu.

Dopamina dominuje w naturze większości lekarzy, naukowców, wynalazców, inżynierów, badaczy, strategów i architektów, jednak taki wynik testu nie wyklucza cię z innych profesji. Możesz lubić grać w szachy, słuchać audiobooków lub rozwiązywać krzyżówki. Jesteś niestrudzony, prawdopodobnie bardzo czujny i potrzebujesz mniej snu niż inni. Spośród ćwiczeń fizycznych większą przyjemność sprawia ci podnoszenie ciężarów niż aerobik. Możesz nie być zbyt wrażliwy i gorzej radzić sobie w sytuacjach, gdy inni uznają swoje uczucia za ważniejsze od twojego rozumowania. Twoje relacje z własnymi dziećmi mogę nie być zbyt bliskie, a stabilność twojego małżeństwa opiera się na lojalności i dobrej woli twojego partnera.

Nadmiar dopaminy

Za dużo dopaminy skutkuje impulsywnymi zachowaniami i zbytnią skłonnością do ryzyka. Bywa, że powraca problem przemocy i chęci nadmiernego kontrolowania innych. Popęd seksualny może być za wysoki, nie do zaspokojenia w związku, czego efektem będą zdrady. U nastolatków, jeśli nie potrafią zapanować nad dopaminowymi ekstremami, może dojść do gwałtów na randkach, niebezpiecznej jazdy samochodem, kradzieży w sklepach.

NATURA ACETYLOCHOLINOWA

W twoim życiu główną rolę odgrywają zmysły. Jesteś bardzo kreatywny i otwarty na nowe pomysły. Myślisz szybko, a jednocześnie zawsze bierzesz pod uwagę innych ludzi. Poświęcasz się temu, aby robić rzeczy tak dobrze jak to możliwe, nie ważne jak dużo wysiłku od ciebie to wymaga. Jesteś elastyczny i spontaniczny, lubisz próbować nowych rzeczy, o ile oferują one coś świeżego i ekscytującego.

Jeśli twoja natura acetylocholinowa jest zrównoważona, jesteś intuicyjny i innowacyjny. Przyjemność sprawia ci wszystko to, co jest związane ze słowami, pomysłami i komunikacją. (Acetylocholina jest produkowana przede wszystkim w płacie ciemieniowym, który jest odpowiedzialny za język, inteligencję i zdolność do rozumienia). Możesz być idealny w roli mediatora, doradcy, członka think tanku, instruktora jogi i medytacji, przywódcy religijnego lub pracownika służby publicznej. Wysoki poziom acetylocholiny łączy się z dużą szybkością działania mózgu, co znajduje odzwierciedlenie w kreatywności. Z tego względu artyści, pisarze, specjalisty od reklamy i aktorzy często mają dominującą acetylocholinę.

Inwestujesz mnóstwo energii i czasu w swoje znajomości oraz związki, ale czujesz, że otrzymujesz w zamian równie wiele. Jesteś optymistą i widzisz w ludziach ich potencjał. Jesteś wrażliwy na potrzeby dzieci. Wobec swojego partnera zachowujesz się romantycznie. Dobrze zapamiętujesz uczucia i reakcje innych ludzi, dzięki czemu możesz unikać krzywdzenia ich. Jesteś altruistyczny i życzliwy. Uwielbiasz przygody. Jesteś otwarty na nowe rzeczy i nie obawiasz się porażki. Lubisz podróżować, ale lubisz również czytać książki opisujące życie innych osób. Twoja pogoń za wiedzą sprawia, że interesujesz się mnóstwem tematów i chętnie wymieniasz się wiedzą z ludźmi.

Nadmiar acetylocholiny

Możesz za dużo z siebie dawać, do takiego stopnia, że przestajesz uwzględniać swoje własne potrzeby i wręcz stajesz się masochistyczny. Możesz czuć, że świat cię wykorzystuje lub stajesz się paranoidalny. W rezultacie możesz odizolować się od ludzi. Skutki to niepokój, panika, napady maniakalne.

NATURA GABA

Osoba z naturą GABA jest stabilna. To natura niemal 50% populacji. Charakterystyczne są dla niej cechy takie jak stałość, towarzyskość i troska o innych. Jeżeli masz naturę GABA, nie masz problemu z tym, aby codziennie stawiać się w pracy i być tam, gdzie inni cię potrzebują. Jeżeli masz zrównoważone GABA, pozostajesz spokojny mimo chaosu i zamieszania wokół ciebie. Jesteś trzeźwo myślący, obiektywny, punktualny, praktyczny i pewny siebie.

Bardzo ważne jest dla ciebie bycie zorganizowanym i rygorystyczny harmonogram zajęć daje ci poczucie komfortu, a nie ograniczenia – gwarantuje pewność i płynny przebieg dnia. Osoby z dominującym GABA często pracują jako zarządcy, księgowi, szefowie ochrony, pielęgniarki, technicy medyczni, kontrolerzy lotu, reporterzy, kierowcy autobusów lub zajmują się gospodarstwem domowym. Nie ważne jaką wykonują pracę, są tymi, którzy wiążą grupę, pozostają skupieni na bieżących zadaniach, przy tym zazwyczaj zgadzają się z większością.

Jako natura GABA jesteś doskonałym graczem drużynowym, czerpiącym przyjemność z wypełniania swoich obowiązków i opiekującym się tymi, których kochasz. Jesteś wrażliwy, uporządkowany i nie masz skłonności to wahań nastrojów czy wybuchów gniewu. Cieszy cię zarówno działanie w grupie, jak i spędzanie czasu z pojedynczymi ludźmi. Sprawienie innym radości daje radość tobie.

Małżeństwo uważasz za niekończącą się sielankę. Prawdopodobnie wierzysz w ważną rolę tradycji i instytucji, czerpiesz przyjemność z umacniania ich i brania w nich udziału, szczególnie dotyczy to religii. Bardzo lubisz świąteczne spotkania w gronie rodziny i przyjaciół – planowanie ich jest dla ciebie raczej zabawą niż obowiązkiem. Prawdopodobnie gustujesz w biografiach i książkach historycznych. Kolekcjonowanie pamiątek jest dla ciebie świetną rozrywką. Czasami czujesz, że masz dobry, pielęgnujący wpływ na innych, szczególnie, gdy jesteś gospodarzem świątecznego spotkania z rodziną lub przyjaciółmi.

Nadmiar GABA

Zbyt duża produkcja GABA może przesadnie nasilić twoje opiekuńcze tendencje, do stopnia, w którym ignorujesz własne potrzeby, co kończy się twoją krzywdą. Możesz poświęcać za dużo energii na poszukiwanie miłości i być zbytnio zależnym od innych osób. Możesz mieć tendencję do zbyt częstego zwracania się do autorytetów po poradę, zabiegania o opinie innych i podążania za ich radami.

NATURA SEROTONINOWA

Serotonina resynchronizuje twój mózg podczas snu, dzięki czemu każdego ranka budzisz się gotowy do świeżego startu. Jeśli masz naturę serotoninową, jesteś jednym z tych, którzy wiedzą jak czerpać przyjemność z życia. Stanowią oni 17% populacji. Serotonina jest powiązana z falami delta (które najczęściej występują podczas snu) i wpływa na twoją zdolność do odpoczynku, regeneracji, odpowiada za poczucie bezpieczeństwa. Dzięki wysokiemu poziomowi serotoniny wiesz, jak żyć chwilą. Jesteś realistą, żywo reagującym na otoczenie, potrafisz też być impulsywny. Uwielbiasz brać udział w różnych aktywnościach po prostu dla samej frajdy, bez nastawiania się na ich efekt. Osiągnięciem jest dla ciebie robienie czegoś tu i teraz. Dreszczu przyjemności dostarcza ci zmiana – różnicujesz swoje zadania i znajdujesz nowe sposoby na wykonywanie powtarzających się czynności. Z chęcią eksperymentujesz kulinarnie, znajdujesz sobie kolejne hobby i na każdy urlop starasz się znaleźć inny cel podróży.

Osoba ze zrównoważoną naturą serotoninową jest wrażliwa na bodźce, w dobrym kontakcie zarówno z ciałem, jak i umysłem, często z dobrą koordynacją ruchową i bardzo obrotna. Nie zniechęcasz się trudnościami. Jeżeli twoja praca nie sprawia ci przyjemności, nie jest warta wykonywania.

Natura serotoninowa idealnie pasuje do zawodów wymagających zdolności ruchowych, koordynacji wzrokowo-ruchowej, elastyczności i umiejętności zarządzania kryzysem. Przy dużym poziomie serotoniny narzędzia są przedłużeniem mózgu. Budowlańcy, pracownicy platform wiertniczych, kierowcy ciężarówek i ambulansów, fryzjerzy, barmani, piloci i programiści – wszyscy ci, którzy na co dzień pracują ze skomplikowanymi, wyrafinowanymi narzędziami z dużym prawdopodobieństwem mają naturę serotoninową. Często w tej grupie trafiają się też profesjonalni atleci, gwiazdy filmu, fotografowie i modelki. Dominacja serotoniny jest także korzystna u osób zajmujących się zarządzaniem kryzysowym, chirurgów, ortopedów, chiropraktyków, detektywów, oficerów śledczych.

Jako natura serotoninowa znajdujesz coś ekscytującego w każdej aktywności, którą się zajmiesz, czy to będzie impreza, święto, granie na konsoli, hazard, wspinaczka górska, polowanie, skoki ze spadochronem, narciarstwo czy nurkowanie. Do swojej ukochanej osoby podchodzisz z pasją, jednak nie pozwalasz się zniewolić. Jest niezwykle istotne, aby twoi bliscy wiedzieli, że kochasz wolność. Możesz być imprezowiczem, możesz być serdeczny, optymistyczny i niefrasobliwy. Chcesz, aby każdy się do Ciebie przyłączył i był częścią twojej zabawy. Możesz bardzo lubić dzieci, jednak jednocześnie czuć, że zobowiązania rodzica przerastają cię. Uwielbiasz bawić się z dziećmi i sprawdzasz się w roli najlepszego wujka lub dziadka.

Jesteś bardzo lojalny wobec współpracowników, przyjaciół i rodziny. Ludzie doceniają pragmatyczną część twojej osobowości i to, jak jesteś w stanie nadać złej sytuacji najlepszy możliwy obrót. Masz mnóstwo zróżnicowanych znajomości, lecz raczej twoje kontakty są szerokie niż głębokie. Twoja impulsywność i pragnienie nowych wrażeń mogą utrudniać ci zapuszczenie korzeni. Lekceważysz rutynę i dyscyplinę, co wraz z umiłowaniem niezależności może przeciążać twoje związki z najbliższymi ludźmi.

Maksymalizacja serotoninowej natury sprawi, że podczas dnia będziesz odczuwał spokój. Przeżywasz wzloty robiąc rzeczy, które inni uważają za niebezpieczne, takie jak skakanie na bungee, pływanie motorówką, spływy górskimi potokami, jazda motorem lub po prostu całonocne hulanie. Kiedy dostarczasz sobie mocnych wrażeń, twój poziom serotoniny rośnie ponad normę i czujesz się wtedy po prostu bosko.

Nadmiar serotoniny

Nadprodukcja serotoniny może sprawić, że będziesz ekstremalnie nerwowy. Możesz stać się niezdecydowany, rozkojarzony, wrażliwy na krytykę i śmiertelnie obawiający się tego, że inni cię nie polubią i nie zaakceptują. W ekstremalnych przypadkach osoba z nadmiernie serotoninową naturą jest strasznie nieśmiała i postrzega siebie jako niedopasowaną oraz gorszą. Tacy ludzie są wyniszczani przez smutek, złość i desperackie pragnienie interakcji z innymi, których – paradoksalnie – nie są w stanie nawiązać.

OPISY DEFICYTÓW

DEFICYT DOPAMINY

Wczesne znaki ostrzegawcze to utrata energii, zmęczenie, niemrawość, pogorszenie pamięci, smutek.

Problemy fizyczne: anemia, problemy z równowagą, niestabilny poziom cukru we krwi, zmniejszona gęstość kości, łaknienie węglowodanów, zmniejszony apetyt, zmniejszona siła, cukrzyca, biegunka, niezdolność do osiągnięcia orgazmu, problemy z trawieniem, hipersomnia, drżenie głowy i twarzy, wysokie ciśnienie krwi, hiperglikemia, bóle stawów, problemy z nerkami, zawroty głowy, obniżone libido, narkolepsja, otyłość, choroba Parkinsona, spowolniony metabolizm, powolne i sztywne ruchy, skłonność do używek, łaknienie cukru, napięcia, drżenia, problemy z tarczycą, problemy z przełykaniem.

Problemy z osobowością: agresja, złość, nieostrożność i niedbałość, depresja, strach przed byciem obserwowanym, poczucie winy, poczucie beznadziei, brak poczucia własnej wartości, nastawienie na przyjemności, brak odporności na stres, odizolowanie społeczne, wahania nastroju, prokrastynacja, myśli autodestruktywne.

Problemy z pamięcią: łatwe dekoncentrowanie się, niezdolność do wyciągania wniosków, zapominalstwo, słaba pamięć, kłopoty z myśleniem abstrakcyjnym, powolne myślenie.

Problemy z koncentracją: niezdolność do koncentrowania się, niska czujność, niekończenie zadań, nadaktywność, impulsywne zachowania.

Boostery dopaminy

 Suplement Niski deficyt Średni deficyt Duży deficyt
Fenyloalanina 500 mg 1000 mg 1000-2000 mg
Tyrozyna 500 mg 1000 mg 1000-2000 mg
Metionina 250 mg 500 mg 1000 mg
Rhodiola Rosea 50 mg 100 mg 200 mg
Ginko Biloba 50 mg 75 mg 100 mg
Fosfatydyloseryna 50 mg 100 mg 200 mg
Kompleks wit. B 25 mg 50 mg 100 mg
Pirydoksyna (wit. B6) 5 mg 10 mg 50 mg

Zmiana diety również może podnieść poziom dopaminy. Zwiększ spożycie fenyloalaniny i tyrozyny (używaj ich jako zamiennika cukru), jedz mięso kurczaka, twarożek, jajka, wieprzowinę, ser ricotta, produkty sojowe, mięso indyka, orzechy włoskie, zarodki pszenicy, granola (muesli), produkty z owsa, mięso kaczki, mleko i jogurt.

Aby zapobiec spadkom dopaminy, praktykuj głębokie oddychanie (brzuszno-przeponowe), oddychanie przez nos, oglądaj filmy bez przemocy, wykonuj ćwiczenia siłowe 3 razy w tygodniu. Unikaj kontaktu z ołowiem i kadmem. Przestań palić. Kawa lub dwie rano to bardzo popularny sposób na podniesienie poziomu dopaminy, jednak może to spowodować bezsenność i drżenia, jeśli dawka kofeiny jest za duża lub jest przyjęta za późno w ciągu dnia.

DEFICYT ACETYLOCHOLINY

Acetylocholina odpowiada ze szybkość twojego mózgu i tempo, w jakim przetwarzane są impulsy elektryczne łączące fizyczne doznania ze wspomnieniami i myślami. Kiedy, wraz z powiększaniem się deficytu acetylocholiny, spada szybkość twojego mózgu , nie nadąża on z łączeniem nowych wrażeń z poprzednio zapisanymi informacjami, dlatego są one usuwane, gdy pojawiają się nowe informacje. Mogą pojawiać się luki w pamięci i możesz reagować wolniej niż kiedyś na wrażenia zmysłowe. Skutkiem tego jest zapominalstwo.

Problemy fizyczne: nadmierne pobudzenie, Alzheimer, lęk i niepokój, artretyzm, autyzm, wysoki cholesterol, obniżona potencja, cukrzyca, problemy z oddawaniem moczu, suchy kaszel, suchość w ustach, dysleksja, częste oddawanie moczu, choroby oczu, łaknienie na tłuste potrawy, zbyt intensywna perystaltyka jelit, jaskra, brak podniecenia, zapalenia, stwardnienie rozsiane, osteoporoza, zaburzenia czytania/pisania, powolność ruchów, problemy z mówieniem.

Problemy z osobowością: zaburzenie afektywne dwubiegunowe, problemy z liczeniem, zmiany w osobowości i języku, histeryczne zachowania, wahania nastroju, niepodporządkowywanie się regułom.

Problemy z pamięcią: zaburzenia procesu uczenia się, utrata sprawnej pamięci wzrokowej i słuchowej, zaburzenia pamięci, przekręcanie faktów.

Problemy z koncentracją: problemy ze skupieniem się, obniżona zdolność rozumienia, upośledzenie myślenia abstrakcyjnego, mała kreatywność.

Boostery acetylocholiny

 Suplement Niski deficyt Średni deficyt Duży deficyt
Cholina 100 mg 200 mg 500 mg
Fosfatydylocholina 500 mg 1000 mg 2000 mg
Fosfatydyloseryna 50 mg 100 mg 200 mg
Acetylo-L-Karnityna 250 mg 500 mg 1000 mg
DHA (Omega-3) 200 mg 500 mg 1000 mg
Tiamina (wit. B1) 25 mg 50 mg 100 mg
Kwas pantotenowy (wit. B5) 25 mg 50 mg 100 mg
Witamina B12 100 mcg 200 mcg 500 mcg
Tauryna 250 mcg 500 mcg 1000 mcg
Hupercyna-A 50 mcg 100 mcg 200 mcg
Ginko Biloba 50 mg 75 mg 100 mg
Panax Ginseng 100 mg 200 mg 500 mg


DEFICYT GABA

GABA produkowany jest w płatach skroniowych i jego funkcja w mózgu wiąże się z uspokajaniem, rytmicznymi falami theta – „spoczynkową częstotliwością” neuronów. GABA jest głównym neuroprzekaźnikiem hamującym, kontrolującym pozostałe elementy biochemii mózgu. Reguluje rytm pracy mózgu, dzięki czemu może on pracować w stabilnym tempie. Przy deficycie GABA, możesz odczuwać lęk i niepokój, nerwowość lub irytację. Z niewystarczającą ilością tego neuroprzekaźnika twój mózg produkuje energię nierównomiernie, w formie dużych, nagle pojawiających się dawek, co wpływa na twoje emocjonalne samopoczucie.

Problemy fizyczne: drżenia, alergie, zmiany apetytu, bóle karku, rozmyte widzenie, łaknienie na węglowodany, bóle klatki piersiowej, wilgotne dłonie, zaparcia, obniżone libido, biegunki, problemy z przełykaniem, zawroty głowy, suchość w ustach, nadmierna senność, bóle głowy, nadciśnienie, hiperwentylacja, bezsenność, zespół jelita drażliwego, utrata masy mięśniowej, napięcie mięśni, mdłości, pocenie się w nocy, parestezja, zespół napięcia przedmiesiączkowego, łaknienie na białko, płytki oddech, udar/zawał, palpitacje serca, dzwonienie w uszach, drżenie, częste oddawanie moczu.

Problemy z osobowością: nie radzenie sobie ze stresem, lęk i niepokój, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, odczuwanie lęku, poczucie winy, brak własnej wartości, beznadzieja, niedojrzałość emocjonalna, depresja, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, fobie, wpadanie we wściekłość, nerwowość, myśli samobójcze, psychozy.

Problemy z pamięcią: słaba pamięć słuchowa, ogólne problemy z pamięcią.

Problemy z koncentracją: niestabilna uwaga ze względu na odczuwanie niepokoju, częste odczuwanie niepokoju i lęku, błędy wynikające z braku uwagi (za wczesne wyrywanie się, nieprzewidywalna jazda samochodem itp.), niezdolność do klarownego myślenia.

Boostery GABA

 Suplement Niski deficyt Średni deficyt Duży deficyt
Inozytol 500 mg 1000 mg 2000 mg
GABA (liposomalne) 100 mg 500 mg 1000 mg
Kwas glutaminowy 250 mg 500 mg 1000 mg
Melatonina (na noc) 1 mg 2 mg 3-6 mg
Tiamina (wit. B1) 200 mg 400 mg 600 mg
Kwas nikotynowy (wit. B3) 25 mg 100 mg 500 mg
Pirydoksyna (wit. B6) 5 mg 10 mg 50 mg
Waleriana (Kozłek lekarski) 100 mg 200 mg 500 mg
Passiflora (Męczennica lekarska) 200 mg 500 mg 1000 mg


DEFICYT SEROTONINY

Serotonina jest produkowana w dużych ilościach w płatach potylicznych i reguluje aktywność elektryczną neuronów niezbędną dla procesów widzenia  i wypoczynku, kontroluje również twoje łaknienie. Płaty potyliczne utrzymują ogólną równowagę twojego mózgu, synchronizują go, regulując produkcję wszystkich podstawowych fal mózgowych. Cztery rodzaje tych fal pojawiają się w różnych kombinacjach w ciągu dnia, jednak podczas nocy serotonina pozwala mózgowi naładować się i odzyskać balans. Jeżeli te fale są źle zsynchronizowane, zaburzona jest równowaga między prawą i lewą stroną twojego mózgu, przez co czujesz się gorzej; jesteś przemęczony, czujesz, że utraciłeś kontrolę i sen nie daje ci odpoczynku. Kiedy poziom serotoniny jest niezrównoważony, zdolność twojego mózgu do wypoczynku i regeneracji sił jest upośledzona. Wypalenie serotoninowe może być skutkiem doświadczenia zbyt dużej ekscytacji i niewystarczającej ilości snu. Kiedy do niego dojdzie, po prostu nie możesz jasno myśleć.

Problemy fizyczne: bycie obolałym, alergie, artretyzm, bóle karku, rozmyte widzenie, łaknienie węglowodanów, wilgotne dłonie, zatwardzenia lub biegunki, problemy z przełykaniem, zawroty głowy, uzależenienie od alkoholu lub narkotyków, drug reactions, suchość w ustach, halucynacje, bóle głowy, podwyższony próg bólu i przyjemności, nadwrażliwość, nadmierna senność, nadciśnienie, bezsenność, napięcie mięśni, mdłości, pocenie się w nocy, palpitacje, parestezja, zespół napięcia przedmiesiączkowego, przedwczesny wytrysk, przedwczesny orgazm u kobiet, łaknienie soli, częstoskurcz serca, dzwonienie w uszach, drżenia, częste oddawanie moczu, wymioty, tycie.

Problemy z osobowością: zależność od innych, depersonalizacja, depresja, impulsywność, niewrażliwość na sztukę, brak zdrowego rozsądku, niezdolność do odczuwania przyjemności, izolacja społeczna, tendencje masochistyczne, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, paranoja, perfekcjonizm, fobie, wpadanie w szał, zaabsorbowanie sobą, wstydliwość.

Problemy z pamięcią: dezorientacja, utrata pamięci, gonitwy myśli i pomysłów.

Problemy z koncentracją: trudne koncentrowanie się, przesadna ostrożność i lękliwość, pobudzenie, długi czas reakcji.

Boostery serotoniny

 Suplement Niski deficyt Średni deficyt Duży deficyt
Wapń 500 mg 750 mg 1000 mg
Tran (farmaceutyczny) 500 mg 1000 mg 2000 mg
5-HTP (z inhibitorem) 100 mg 200 mg 400 mg
Magnez 200 mg 400 mg 600 mg
Melatonina (na noc) 0,35 mg 0,5-2 mg 1-6 mg
Passiflora (Męczennica lekarska) 200 mg 500 mg 1000 mg
Pirydoksyna (wit. B6) 5 mg 10 mg 50 mg
SAM-e 50 mg 100 mg 200 mg
Dziurawiec (St. John’s Wort) 200 mg 400 mg 600 mg
Tryptofan 500 mg 1000 mg 1500-2000 mg
Cynk 15 mg 30 mg 45 mg

 

Powyższe rekomendacje pochodzą z książki "The Edge Effect: Achieve Total Health and Longevity with the Balanced Brain Advantage" Dr. Erica R. Bravermana (New York: Sterling Publications, 2005)