Substancje lecznicze pochodzenia roślinnego (cz.6) – glikozydy

Glikozydy to związki organiczne o bardzo skomplikowanej strukturze. Generalnie ich cząsteczki zbudowane są z części cukrowej i aglikonu, czyli części niecukrowej. Pierwsza z nich to zwykle cząsteczka cukru prostego, np. glukoza, galaktoza, ryboza, ksyloza. Niekiedy jednak część cukrowa może składać się z kilku monosacharydów lub oligosacharydów. Aglikony natomiast mogą być różnymi związkami chemicznymi: alkoholami, kwasami organicznymi, fenolami, terpenami, laktonami, a nawet alkaloidami.

Związki z tej grupy są bardzo rozpowszechnione u roślin nasiennych. W mniejszej ilości znaleźć je można u mszaków, glonów czy paprotników. Uważa się, że proces glikozylacji, czyli połączenia aglikonu z częścią cukrową, może być mechanizmem wykształconym przez te organizmy w celu usprawnienia jego transportu i magazynowania, glikozydy mogą bowiem służyć jako substancje zapasowe. Związki będące aglikonami charakteryzują się zwykle słabą rozpuszczalnością w wodzie, natomiast przyłączenie cząsteczki cukru pozwala na poprawę tego parametru. Jest to istotne również z punktu widzenia farmakodynamiki, decyduje bowiem o wchłanialności glikozydów, ich zdolności do cyrkulacji w ludzkim organizmie i przenikania do wnętrza komórek. W przewodzie pokarmowym ulegają one zwykle działaniu enzymów trawiennych, które rozdzielają ich cząsteczki na dwie główne składowe. Niektóre z tych związków nie ulegają jednak rozpadowi i w niezmienionej formie przenikają przez śluzówkę jelita. Te zaś, które nie zostaną wchłonięte, stanowią pożywkę dla bakterii zamieszkujących ludzki przewód pokarmowy.

Do najbardziej znanych glikozydów należy rutozyd (zwany popularnie rutyną) czy heterozydy kardenolidowe zawarte w naparstnicy o właściwościach wspomagających pracę serca. Na uwagę zasługują również związki pochodzące z maczużnika chińskiego (Cordyceps sinensis), Jiaogulan (Gynostemma pentaphyllum) czy ashwagandhy (Withania somnifera)

Kordycepina

Kordycepina jest głównym związkiem biologicznie aktywnym zawartym w maczużniku chińskim. Jej chemiczna nazwa to 3’-deoksyadenozyna, należy więc ona do nukleozydów, czyli glikozydów, których częścią cukrową jest ryboza.

Kordycepina wykazuje aktywność przeciwdrobnoustrojową. Ze względu na podobieństwo strukturalne do cząsteczki adenozyny, może być wbudowywana w łańcuchy DNA i RNA wirusów i bakterii. Ponieważ organizmy te nie posiadają mechanizmów naprawy kodu genetycznego, powstałe w ten sposób błędy uniemożliwiają ich komórkom funkcjonowanie. Ten sam glikozyd działa przeciwnowotworowo. Wykazano bowiem, że już w niskich stężeniach hamuje niekontrolowane namnażanie się i rozwój komórek rakowych. Zapobiega również powstawaniu guzów i wytwarzaniu przez nie naczyń krwionośnych, mających je odżywiać.

Podobieństwo do adenozyny determinuje także inną właściwość kordycepiny: oddziałując na receptory adenozynowe komórek Leydiga znajdujących się w jądrach, glikozyd ten stymuluję je do produkcji testosteronu. Podobny mechanizm prowadzi do regulacji produkcji wszystkich hormonów steroidowych, czyli takich, których prekursorem jest cholesterol. Zaobserwowano między innymi, że kordycepina wpływa również na zwiększenie poziomu estradiolu.

CORDYCEPSPrzejdź do sklepu

Glikozydy ashwagandhy

Ashwagandha, ze względu na swoje wielokierunkowe działanie na organizm, nazywana jest niekiedy indyjskim żeń-szeniem. Wśród jej bogatego składu znajdują się również glikozydy: sitoindozydy i witanozydy. To między innymi one decydują o adaptogennych i nootropowych właściwości tej rośliny.

Udowodniono, że witanozydy oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, zwiększając intensywność neurogenezy, czyli powstawania nowych komórek nerwowych. Jednocześnie związki te stymulują wydłużanie się aksonów, przez które przekazywane są informacje do innych neuronów. Witanozyd IV pomaga również podnieść odporność na stres i obniżyć poziom kortyzolu, co zostało udowodnione podczas licznych badań, także klinicznych. Ten sam związek zapobiega uszkodzeniom ośrodkowego układu nerwowego wywołanym przez amyloid. Zapobiega też tworzeniu się jego złogów, co może stanowić element profilaktyki choroby Alzheimera.

Sitoindozydy natomiast wpływają na gospodarkę acetylocholinową ośrodkowego układu nerwowego. Hamują aktywność acetylocholinoesterazy – enzymu, który rozkłada ten neuroprzekaźnik. Dzięki temu pomagają zachować jego wysoki poziom, a tym samym poprawiają zdolności poznawcze. Działają także neuroprotekcyjnie, stymulując działanie peroksydazy glutationowej, dysmutazy ponadtlenkowej i katalazy w obrębie kory mózgu. Enzymy te neutralizują wolne rodniki, zapobiegając ich szkodliwemu wpływowi na komórki nerwowe.

ASHWAGANDHAPrzejdź do sklepu

Glikozydy gynostemmy

Gynostemma pentaphyllum, nazywana także Jiaogulan lub żeń-szeniem pięciolistnym, jest rośliną z grupy adaptogenów. Wśród bogactwa jej składników o aktywności biologicznej znaleźć można również glikozydy. Są nimi gypenozydy III i VIII. Stanowią one nieco ponad 1% suchej masy liści, będących surowcem zielarskim.

Gypenozydy te działają jako inhibitory pompy sodowo-potasowej. Dzięki temu pomagają obniżyć ciśnienie krwi. Ponadto chronią kardiomiocyty przed toksynami, które mogą wywoływać tachykardię lub arytmię, czyli w sposób niekontrolowany przyspieszać akcję serca lub sprawiać, że jest ona niemiarowa.

Glikozydy pochodzące z Jiaogulan mogą również wpływać na zmniejszenie objawów astmy i alergii. Wynika to z ich właściwości antyhistaminowych. Dzięki blokowaniu aktywności tego neuroprzekaźnika są w stanie zapobiegać skurczom oskrzeli. Podczas badań gypenozydy III i VIII zmniejszyły intensywność tej reakcji na antygen o 80%.

GYNOSTEMMAPrzejdź do sklepu

PRZECZYTAJ TEŻ:


Skomentuj