Substancje lecznicze pochodzenia roślinnego (cz.5) – flawonoidy

Flawonoidy to niezwykle bogata grupa. Należy do niej ponad 8 tysięcy związków organicznych, z których zaledwie 500 zostało dość dobrze poznanych. Podstawą cząsteczki każdego z nich są dwa pierścienie benzenowe (złożone z 6 atomów węgla) połączone za pomocą pierścienia poronu. Do każdego z atomów tej struktury może zostać przyłączona grupa funkcyjna i to właśnie jest źródłem tak wielkiej różnorodności związków flawonowych.

Związki fenolowe występują powszechnie w roślinach i odgrywają bardzo istotną rolę w ich fizjologii. Są przenośnikami energii w procesie fotosyntezy, hormonami roślinnymi, prekursorami lub inhibitorami enzymów, a także barwnikami. Zgromadzone w tkankach powierzchniowych, chronią roślinę przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego. Ich poszczególne typy nadają kolor liściom, kwiatom czy owocom. Często występują w postaci glikozydów, związane z cząsteczkami cukrów.

Struktura cząsteczek to nie jedyna wspólna cecha flawonoidów. Wszystkie one wykazują silniejsze lub słabsze właściwości przeciwutleniające. Hamują powstawanie reaktywnych form tlenu poprzez inhibicję wytwarzających je enzymów, a także neutralizują rodniki ponadtlenkowe, nadtlenkowe czy hydroksylowe. Ochraniają również inne substancje o właściwościach antyoksydacyjnych, takie jak kwas askorbinowy (witamina C) czy tokoferol (witamina E). Uważa się, że dzięki tym właściwościom związki fenolowe mogą zapobiegać rozwojowi nowotworów – nadmiar reaktywnych form tlenu jest jednym z czynników prowadzących do nasilenia mutacji w kodzie DNA i powstawania nieprawidłowych komórek. Niektóre flawonoidy mają też zdolność do chelatowania metali ciężkich (np kadmu, rtęci, ołowiu czy strontu), czyli do wiązania ich cząsteczek, co pozwala znacznie łatwiej usunąć je z organizmu.

Jednym z najbardziej znanych flawonoidów jest kwercetyna obecna m.in. w kwiatach głogu i kasztanowca, słynąca ze swoich właściwości przeciwzapalnych. Na uwagę zasługują również związki flawonowe obecne w zielonej herbacie (Camellia sinensis), ostropeście plamistym (Silybum marianum) czy korze sosny (Pinus sp.).

EGCG

Galusan epigallokatechiny (EGCG) to główny flawonoid znajdujący się w liściach herbaty chińskiej, należący do grupy katechin. Stanowi nawet 30% suchej masy liście, z których przyrządza się napar. Oprócz niego występują tam również trzy inne, podobne związki: epigallokatechina (EGC), galusan epikatechiny (ECG) i epikatechina (EC). Wszystkie charakteryzują się zbliżoną do siebie strukturą i właściwościami.

Większość prozdrowotnych właściwości EGCG wynika z jego zdolności do neutralizowania wolnych rodników. Jego potencjał antyoksydacyjny jest nawet 25 razy silniejszy niż witaminy E i 100-krotnie wyższy niż witaminy C. Do najważniejszych efektów działania tej katechiny należy ochrona ośrodkowego układu nerwowego przed szkodliwym wpływem reaktywnych form tlenu. Udowodniono, że jej stosowanie pomaga zredukować ryzyko wystąpienia zmian chorobotwórczych wywołanych przez wolne rodniki lub związanych ze stanami zapalnymi.

EGCG korzystnie oddziałuje nie tylko na mózg. Katechina ta zapobiega bowiem oksydacji cholesterolu. Jest to istotne szczególnie w odniesieniu do frakcji cholesterolu o niskiej gęstości (LDL). Jego utlenione cząsteczki odkładają się w ścianach naczyń krwionośnych, tworząc strukturę zwaną płytkami miażdżycowymi, które usztywniają żyły i tętnice oraz zmniejszają ich światło, ograniczając przepływ krwi, niejednokrotnie doprowadzając np. do zawału serca. Udowodniono, że EGCG przeciwdziała tej niekorzystnej sekwencji zdarzeń już na samym początku.

EGCGPrzejdź do sklepu

Flawonoidy kory sosnowej

Kora sosny jest źródłem ponad 40 bioflawonoidów. Kompleks ten stanową oligomeryczne proantocyjanidyny (stąd nazywany jest w skrócie OPC), w tym głównie połączenia kwasu galusowego z katechiną, epikatechiną i ich estrami. Ponieważ każdy z tych związków ma nieco inne właściwości, wszystkie razem działają synergicznie. Dzięki temu cały kompleks wykazuje większą skuteczność niż gdyby przyjmować osobno każdy ze składników.

Związki flawonowe wchodzące w skład OPC mają bardzo korzystny wpływ na układ krwionośny. Ponieważ mają one zdolność do zwiększania produkcji tlenku azotu, pomagają rozszerzać naczynia krwionośne, a tym samym normalizować ciśnienie krwi. Ich działanie zmienia również profil lipidowy, redukując stężenie frakcji LDL i zwiększając poziom frakcji HDL cholesterolu. Dzięki temu zmniejszają ryzyko rozwoju miażdżycy. Ponadto zapobiegają utrzymywaniu się zbyt dużej ilości glukozy we krwi, co jest istotne zwłaszcza dla osób chorujących na cukrzycę.

Badania kliniczne z udziałem sportowców wykazały, że ekstrakt z kory sosny wpływa na istotne podniesienie wydolności fizycznej. Jego przyjmowanie pozwala na ogólne wzmocnienie mięśni i ograniczenie występowania skurczów podczas wysiłku. Kompleks flawonoidów Pinus sp. posiada także zdolność do przekraczania bariery krew mózg i bezpośredniego oddziaływania na ośrodkowy układ nerwowy. Właściwości antyoksydacyjne wchodzących w jego skład związków umożliwiają ochronę neuronów przed działaniem reaktywnych form tlenu, co stanowi element profilaktyki wielu chorób neurodegeneracyjnych. Udowodniono również, że regularne przyjmowanie tych flawonoidów może znacząco poprawić zdolności poznawcze, szczególnie u osób starszych.

KORA SOSNOWAPrzejdź do sklepu

Sylimaryna

Sylimaryna to kompleks flawonolignanów – będących pochodnymi flawonoidów – obecny w ostropeście plamistym. Największe jej stężenie występuje w owocach tej rośliny, dlatego to one są surowcem, z którego pozyskuje się te związki do wykorzystania w celach terapeutycznych. Największą aktywnością odznacza się sylibina, która stanowi do 60% całego kompleksu flawonoidów. Poza nią obecne są także: sylikrystyna (20%), sylidianina (15%) i izosylimaryna (5%).

Związki flawonowe występujące w ostropeście stosowane są przede wszystkim jako środek wspierający trawienie i pracę wątroby. Wynika to z faktu, że pobudzają one wydzielanie żółci i ułatwiają jej odpływ do dwunastnicy, gdzie bierze ona udział w procesie trawienia tłuszczów. Dzięki temu sylimaryna zapobiega także tworzeniu się złogów czy kamieni w woreczku żółciowym. Dodatkową korzyścią wynikającą z jej suplementacji jest jej działanie ochronne na wątrobę. Ogranicza ona bowiem przenikanie do tego narządu substancji o działaniu toksycznym, powstających na drodze przemian metabolicznych lub pochodzących ze środowiska zewnętrznego. Zapobiega również gromadzeniu się w jego obrębie neutrofili, czyli komórek wytwarzających prostaglandyny i leukotrieny działające prozapalnie. Dzięki temu zapobiega rozwojowi stanów zapalnych w obrębie wątroby. Ponadto wspomaga regenerację hepatocytów w przypadku ich uszkodzenia.

Podobnie jak wszystkie flawonoidy, również sylimaryna wykazuje właściwości antyoksydacyjne. Hamuje proces utleniania cholesterolu i zapobiega jego odkładaniu się w postaci blaszek miażdżycowych wewnątrz śródbłonka naczyń krwionośnych. Wpływając zaś na gospodarkę lipidową organizmu, zmienia też skład łoju wytwarzanego przez skórę, a także normalizuje pracę produkujących go gruczołów. Hamuje nadmierne rogowacenie naskórka, dzięki czemu jest pomocna w łagodzeniu trądziku i w terapii łuszczycy. Udowodniono też, że może skutecznie ograniczać negatywny wpływ promieniowania ultrafioletowego na skórę i przyspiesza jej regenerację. W ten sposób zapobiega fotostarzeniu się skóry, a także powstawaniu nowotworów, np. czerniaka.

SYLIMARYNAPrzejdź do sklepu

PRZECZYTAJ TEŻ:


Skomentuj